Pan Krzysztof z radością przyjął wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 r. stwierdzający niezgodność z Konstytucją zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu.
Dostał on bowiem przed laty od rodziców widokową działkę w Beskidach. Problem stanowił słup energetyczny przesłaniający widok na okolicę.
Pan Krzysztof próbował coś z tym problemem zrobić. Właściciel słupa nie zamierzał jednak go usuwać ani też zapłacić panu Krzysztofowi jakiegokolwiek pieniędzy.
Twierdził on, że nabył w drodze zasiedzenia służebność gruntową odpowiadającej treścią służebności przesyłu. Przemawiać za tym miało to, iż słup znajduje się na działce pana Krzysztofa ponad 30 lat.
Powoływanie się przez przedsiębiorców przesyłowych na zasiedzenie służebności
Otóż, służebność może zostać nabyta również w drodze zasiedzenia. Jest to nabycie za darmo z mocy samego prawa. Oznacza to, że do nabycia w ten sposób służebności nie jest konieczne zawarcie umowy ani uzyskania orzeczenia sądowego.
Do zasiedzenia służebności konieczne jest posiadanie służebności. Jest to faktyczne korzystanie z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebność. Czyli po prostu, trzeba się zachowywać się tak jakby rzeczywiście przysługiwała służebność.
Więcej na ten temat możesz przeczytać w TYM artykule.
Przedsiębiorcy przesyłowi chcąc uniknąć zapłaty właścicielom nieruchomości wynagrodzenia powołuje się na nabycie w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu. Przywołują przy tym liczne orzeczenia Sądu Najwyższego.
Chodzi tutaj przede wszystkim o uchwałę Sądu Najwyższego, sygn. akt: III CZP 79/02 z dnia 17 stycznia 2003 r., w której stwierdził on możliwość nabycia przez przedsiębiorstwa energetyczne w drodze umowy służebności gruntowej. Zdaniem Sądu Najwyższego zwiększa ona użyteczność nieruchomości zabudowanej stacją energetyczną, z którą połączona jest linia energetyczna obejmująca słupy. Nabycie przez przedsiębiorstwo służebności gruntowej w drodze zasiedzenia Sąd Najwyższy dopuścił z kolei wyroku z dnia 31 maja 2006 r., sygn. akt: IV CSK 149/05.
Orzeczenia te zostały wydane zanim do kodeksu cywilnego została wprowadzona w dniu 3 sierpnia 2008 r. służebność przesyłu. Z kolei w uchwale z dnia 7 października 2008 r., sygn. akt: III CZP 89/08 Sąd Najwyższy stwierdził dopuszczalność nabycia w drodze zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu w okresie poprzedzającym wprowadzenie tej służebności do kodeksu cywilnego.
Postawa Sądu Najwyższego doprowadziła do utrwalenia niekorzystnej dla właścicieli nieruchomości linii orzeczniczej. Właściciele nieruchomości bardzo często rezygnowali z domagania się ustanowienia służebności przesyłu z obawy uwzględnienia przez sądy zarzutów przedsiębiorców przesyłowych nabycia służebności w drodze zasiedzenia.
Przełamanie linii orzeczniczej w Sądzie Najwyższym
Do przełamania dotychczasowej linii orzeczniczej doszło w dniu 24 lutego 2023 r. W tym bowiem dniu Sąd Najwyższy wydał postanowienie w sprawie o sygn. akt: III CZP 108/22. Wynika z niego, że przed wprowadzenie do kodeksu cywilnego służebności przesyłu nie mógł biec termin zasiedzenia prawa o treści odpowiadającej służebności.
Zdaniem Sądu Najwyższego tworzenie nowych rzeczowych może następować wyłącznie w drodze ustawy a nie w rezultacie tzw. dynamicznej wykładni przepisów prawa. Ponadto, prawo nie może działać wstecz a obywatele muszą mieć świadomość obrony swoich praw przed ich utratą w drodze zasiedzenia.
Podobne stanowisko zajął Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14 czerwca 2024 r., wydanym w sprawie o sygn. akt: I ACa 1304/23. Kolejne orzeczenie przełamujące dotychczasową linię orzeczniczą zostało wydane przez Sąd Najwyższy w dniu 4 grudnia 2024 r. w sprawie o sygn. akt: II CSKP 1920/22.
Niemniej jednak w Sądzie Najwyższym nadal dominowało stanowisko stwierdzające dopuszczalność zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu przed dniem 3 sierpnia 2008 r. Nadal więc właścicieli nieruchomości obawiali się składać do sądów wnioski o ustanowienie służebności przesyłu.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 r. stwierdzający niezgodność z Konstytucją zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu
W dniu 2 grudnia 2025 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie o sygn. akt P 10/16 stwierdzający niezgodność z Konstytucją zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu przed wprowadzeniem służebności przesyłu do kodeksu cywilnego.
W ocenie Trybunału, niekonstytucyjność art. 292 kodeksu cywilnego w związku z art. 285§1 i 2 kodeksu cywilnego polegała nie na tym, że ich literalna treść sprzeczna jest z przepisami Konstytucji, lecz na tym, iż dawały one podstawę interpretacji prowadzącej do wykreowania nowej instytucji prawa rzeczowego – służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, a w konsekwencji możliwość jej zasiedzenia.
Prawotwórcza wykładnia Sądu Najwyższego, wbrew zasadzie numerus clausus praw rzeczowych, doprowadziła do wprowadzenia do systemu prawa rzeczowego nowego rodzaju służebności gruntowej, odbiegającej w swej konstrukcji od klasycznej służebności gruntowej. Wyprowadzona w orzecznictwie sądowym, zwłaszcza w orzecznictwie Sądu Najwyższego, norma skutkuje daleko idącym ograniczeniem prawa własności, naruszającym standardy konstytucyjne.
Trybunał podzielił pogląd, że w świetle Konstytucji podstawą takiego ograniczenia nie może być „nawet najlepiej uzasadniona funkcjonalnie wykładnia (prawotwórcza), lecz wyraźny przepis ustawy. Z tego punktu widzenia zarówno zawężenie art. 292 kodeksu cywilnego, jak i rozszerzenie art. 285 kodeksu cywilnego., obejmujące konstrukcję służebności gruntowej jako prawa samodzielnego, jest sprzeczne z nakazem wykładni prokonstytucyjnej”.
Przyjęta przez Trybunał Konstytucyjny niezgodność z Konstytucją zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu otwiera wielu właścicielom nieruchomości możliwość uzyskania wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają bowiem moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.
Piotr Bożałkiński
radca prawny
***
Sporządzony przeze mnie wzór wniosku o ustanowienie służebności przesyłu możesz uzyskać TUTAJ
***
Przeczytaj również artykuły:
- Kiedy możesz ustanowić służebność przesyłu?
- Służebność przesyłu
- Wniosek o ustanowienie służebności przesyłu.
***
Wyznaczenie służebności przez geodetę
Czy potrzebne jest wyznaczenie służebności przez geodetę? Taka wątpliwość pojawiła się w głowie pana Roberta.
Przed laty dostał on widokową działkę od swojego dziadka. Działka była niezabudowana.
Pan Robert uwielbiał przyjeżdżać na nią, aby podziwiać z niej panoramę Tatr. Z czasem postanowił wybudować na niej domek letniskowy.
Problemem okazał się brak dostępu działki pana Roberta do drogi publicznej. Droga, która prowadziła do działki, należała bowiem do sąsiada [Czytaj dalej…]
{ 0 komentarze… dodaj teraz swój }