Czy decyzja wywłaszczeniowa uniemożliwia ustanowienie służebności przesyłu?

Pani Agnieszka zastanawiała się nad tym, czy przedłożona przez przedsiębiorcę przesyłowego decyzja wywłaszczeniowa uniemożliwia ustanowienie służebności przesyłu. Na jej nieruchomości od wielu lat znajdował się słup energetyczny.

Pani Agnieszka chciała doprowadzić do jego usunięcia, ewentualnie uzyskać z tego tytułu jakąś rekompensatę pieniężną. Kilkakrotnie pisała w tej sprawie do właściciela słupa. Przedsiębiorca przesyłowy jednak za każdym razem odpisywał jej, że nabył w drodze zasiedzenia służebność gruntową odpowiadającą treścią służebności przesyłu.

Pani Agnieszka z radością przyjęła wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 r., wydany w sprawie P 10/16. Poczuła swoją szansę na uzyskanie znacznej kwoty pieniędzy. Złożyła do sądu wniosek o ustanowienie służebności przesyłu, żądając wynagrodzenia w wysokości 200 000 zł.

Pomimo korzystnego dla niej wyroku Trybunału Konstytucyjnego spodziewała się, że przedsiębiorca przesyłowy nadal będzie podnosił zarzut zasiedzenia służebności. I rzeczywiście tak było.

Problem polegał jednak na tym, że właściciel słupa energetycznego powoływał się również na decyzję wywłaszczeniową wydaną na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Zdaniem przedsiębiorcy decyzja ta powinna prowadzić do oddalenia wniosku o ustanowienie służebności przesyłu. Czy jednak zawsze?

Decyzja wywłaszczeniowa jako trwały tytuł do korzystania z nieruchomości

Art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przewidywał możliwość wydawania organom administracji, instytucjom i przedsiębiorstwom państwowym zezwoleń na zakładanie urządzeń przesyłowych na cudzych nieruchomościach. Zezwolenia te dawały również prawo wstępu na teren nieruchomości w celu dokonywania konserwacji urządzeń.

Zezwolenia były wydawane w formie decyzji administracyjnej przez naczelnika gminy, a wcześniej przez prezydia rad narodowych. Jest to tzw. małe wywłaszczenie nieruchomości.

Zdaniem Sądu Najwyższego decyzje wydawane na podstawie art. 35 tej ustawy stanowią trwały tytuł prawny do korzystania z nieruchomości przez przedsiębiorców przesyłowych. Pomimo że ustawa już nie obowiązuje, przedsiębiorcy przesyłowi nadal mogą powoływać się na takie decyzje wywłaszczeniowe, nawet jeśli zostały one wydane na rzecz ich poprzedników prawnych.

Podobne regulacje zawierał również nieobowiązujący już art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Obecnie kwestię wywłaszczenia nieruchomości na potrzeby urządzeń przesyłowych reguluje art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Decyzję ograniczającą sposób korzystania z nieruchomości wydaje starosta. Wszystkie te decyzje są skuteczne wobec kolejnych właścicieli nieruchomości.

Tego typu decyzje wywłaszczeniowe mogą stanowić podstawę do oddalenia wniosku o ustanowienie służebności przesyłu. Z art. 305² Kodeksu cywilnego wynika bowiem, że ustanowienia służebności można domagać się, jeżeli jest ona konieczna do korzystania z urządzeń przesyłowych.

Jeżeli przedsiębiorca przesyłowy dysponuje decyzją dającą mu prawo do korzystania z nieruchomości, nie ma potrzeby ustanawiania służebności przesyłu.

Należy jednak pamiętać, że musi to być decyzja przyznająca tytuł prawny do korzystania z nieruchomości. Nie może to być ani pozwolenie na budowę, ani decyzja lokalizacyjna dotycząca realizacji inwestycji celu publicznego.

Kiedy decyzja wywłaszczeniowa umożliwia ustanowienie służebności przesyłu?

Nie zawsze jednak właściciel nieruchomości znajduje się na straconej pozycji. Aby decyzja wywłaszczeniowa dawała przedsiębiorcy przesyłowemu prawo do korzystania z nieruchomości, musi spełniać określone wymogi. Nie można przy tym bezkrytycznie odwoływać się do realiów działania administracji z ubiegłego wieku.

W decyzji powinna być w szczególności wskazana strona (właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości) oraz dokładnie określona nieruchomość, której decyzja dotyczy. Przyjmuje się, że w razie niedokładnego określenia nieruchomości możliwe jest ustalenie jej na podstawie innych elementów zawartych w decyzji.

Postępowanie dowodowe nie może jednak prowadzić do modyfikacji decyzji ani do uzupełniania jej o nieruchomości, które nie zostały w niej wskazane.

Przedłożony przez przedsiębiorcę dokument może zawierać również inne uchybienia, np. brak podpisu osoby wydającej decyzję. Taki dokument nie może być uznany za decyzję administracyjną stanowiącą tytuł prawny do korzystania z nieruchomości.

Jeżeli masz wątpliwości co do autentyczności lub kompletności decyzji, masz prawo domagać się, aby sąd zobowiązał przedsiębiorcę do przedłożenia jej oryginału.

Reasumując, jeżeli przedsiębiorca przesyłowy przedłoży decyzję, która – jego zdaniem – daje mu tytuł prawny do korzystania z Twojej nieruchomości, powinieneś dokładnie ją przeanalizować. Nie zawsze bowiem taki dokument wyłącza możliwość ustanowienia służebności przesyłu.

Piotr Bożałkiński
radca prawny

Wniosek o ustanowienie służebności przysłu możesz uzyskać TUTAJ

******

Przeczytaj również artykuły:

Niezgodność z Konstytucją zasiedzenia służebności

Kiedy możesz ustanowić służebność przesyłu?

Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu

Służebność przesyłu