Piotr Bożałkiński

radca prawny

Prowadzę kancelarię radcowską w Bielsku-Białej. W zakresie mojej praktyki znajduje się temat Służebności. Doradzam również klientom i reprezentuję ich przed sądami w sprawach cywilnych, rodzinnych, gospodarczych i administracyjnych.
[Więcej >>>]

Ustanów służebność!

Wygaśnięcie służebnościRodzice podarowali swojemu synowi nieruchomość. W umowie darowizny zastrzegli na swoją rzecz oraz na rzecz swojej córki bezpłatną i dożywotnią służebność osobistą, polegającą na prawie korzystania z wszystkich pomieszczeń znajdujących się na parterze domu mieszkalnego.

Po kilku latach ojciec zmarł a matka i siostra wyjechały za granicę. Po dziesięciu latach od opuszczenia przez nie kraju syn złożył do sądu powództwo o ustalenie wygaśnięcia służebności mieszkania.

Matka i siostra wniosły o oddanie powództwa twierdząc, że uniemożliwiano im korzystania z mieszkania. Po rozpoznaniu sprawy sąd wydał wyrok, w którym ustalił, że obciążająca nieruchomość służebność wygasła wskutek jej niewykonywania przez lat dziesięć.

Wygaśniecie służebności wskutek jej niewykonywania przez lat dziesięć

Służebność powinna służyć zwiększeniu użyteczności nieruchomości władnącej. Pisałem na ten temat w TYM artykule. Jeżeli jest długotrwale niewykonywana to ten cel nie zostaje osiągnięty.

Ustawodawca stoi na stanowisku, że jeżeli nie jesteś zainteresowany wykonywaniem służebności to Twoje prawo po pewnym czasie powinno wygasnąć. Przyjął on, że służebność wygasa wskutek jej niewykonywania przez lat dziesięć.

Dotyczy do zarówno służebności czynnych np. służebności drogi koniecznej, jak i służebności biernych czyli polegających na obowiązku nieczynienia. Te ostatnie wygasają gdy na nieruchomości obciążonej istnieje stan rzeczy sprzeczny z treścią służebności.

Taki stan rzeczy może polegać np. na tym, że Twój sąsiad zobowiązał się do niestawiania muru na swojej działce jednakże mur ten postawił i od dziesięciu lat mur ten jego działce stoi, zasłaniając Ci widok na góry.

Dla wygaśnięcia służebności nie ma znaczenie dlaczego nie wykonywałeś swojej służebności. Służebność wygasa zarówno gdy świadomie nie korzystałeś ze swego prawa, jak i wtedy gdy nie miałeś świadomości, że służebność Ci przysługuje.

Wygaśniecie służebności następuje również wtedy gdy właściciel nieruchomości obciążonej uniemożliwia Ci wykonywanie Twojego prawa np. stawiając płot uniemożliwiający Ci przejazd przez jego działkę. Aby uniknąć w takiej sytuacji wygaśnięcia służebności powinieneś prze upływem dziesięciu lat złożyć do sądu pozew o ochronę służebności. Pisałem na ten temat w TYM artykule.

Wygaśnięcie służebności a wpis do księgi wieczystej

Wygaśnięcie służebności wskutek jej niewykonywania przez lat dziesięć następuje z mocy samego prawa. Jeżeli służebność została wpisana do księgi wieczystej to do jej wykreślenia konieczne jest uzyskanie stwierdzającego wygaśnięcie służebności. Wyrok ten ma deklaratoryjny charakter.

Może się tak zdarzyć, że nabyłeś nieruchomość, z której własnością wiąże się służebność wpisana do księgi wieczystej i służebność ta nie była wykonywana przez lat dziesięć. W takiej sytuacji, jeżeli nabyłeś nieruchomość w dobrej wierze możesz nabyć służebność, która wcześniej wygasła wskutek jej niewykonywania.

Wynika to z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Przyjmuje ona, w imię bezpieczeństwa obrotu, bezwzględną przewagę treści księgi wieczystej nad rzeczywistym stanem prawnym.

*****

Na temat służebności przeczytaj również artykuły:

Służebność – wszystko co musisz wiedzieć

Służebność osobista

Wynagrodzenie za ustanowienie służebnościWynagrodzenie za ustanowienie służebności było już przedmiotem kilku moich wpisów. Dzisiaj zajmę kwestią, o której jeszcze nie pisałem a jest nią podatek dochodowy. Może bowiem tak się zdarzyć, że będziesz musiał go zapłacić od otrzymanego wynagrodzenia za ustanowienie służebności ☹

 

Wynagrodzenie za ustanowienie służebności co do zasady podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym

Na gruncie polskiego prawa podatkowy funkcjonuje ogólna zasada, że opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszystkie osiągnięte przez Ciebie dochody. Za dochód uważana jest nadwyżka przychodów nad kosztami ich osiągnięcia.

Otrzymane wynagrodzenie za ustanowienie służebności jest traktowane jako przychód z innych źródeł. Jeżeli  ustanowiłeś np. służebność mieszkania to otrzymane wynagrodzenie powinieneś  wykazać w rocznym zeznaniu podatkowym.  Powinieneś też zapłacić od niego podatek dochodowy ☹

Zwolnienia przedmiotowe

Na szczęście od ogólnej zasady opodatkowania wszystkich dochodów są wyjątki. Zalicza się do nich zwolnienia przedmiotowe. Dzięki nim od pewnych przychodów nie będziesz musiał zapłacić podatku dochodowego 😊

Otóż wolne od podatku dochodowego są odszkodowania wypłacone, na podstawie wyroków sądowych i zawartych umów (ugód), posiadaczom gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, z tytułu ustanowienia służebności gruntowej.

Wynagrodzenie za ustanowienie służebności gruntowej uznać należy za takowe odszkodowanie. Jeżeli więc masz grunt, który wchodzi w skład gospodarstwa rolnego i został on obciążony służebnością drogi koniecznej to od otrzymanego wynagrodzenia nie zapłacisz podatku dochodowego 😊

Ponadto, wynagrodzenie otrzymane przez Ciebie za ustanowienie służebności przesyłu jest również wolne od podatku dochodowego 😊

Niestety, od otrzymanego wynagrodzenia za bezumowne korzystania z Twojej działki za okres poprzedzający ustanowienie służebności przesyłu będziesz musiał zapłacić podatek dochodowy ☹

*****

Przeczytaj także artykuły:

Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu

Służebność przesyłu

Wynagrodzenie za ustanowienie służebności drogi koniecznej

Służebność drogi koniecznej

Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu – linie energetyczne

Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu – gazociągi

Apelacja w sprawie o ustanowienie służebności przesyłuPrzed kilkoma laty prowadziłem sprawę dotyczącą ustanowienia służebności przesyłu, dotyczącą jednej z działek w Bielsku-Białej. Sąd przeprowadził bardzo obszerne postepowanie dowodowe a następnie wydał w sprawie orzeczenie. Ku mojemu zdziwieniu sąd oddalił wniosek o ustanowienie służebności przesyłu ☹

Jego zdaniem okoliczność, że przedsiębiorca przesyłowy jest jedynie współwłaścicielem urządzenia przesyłowego a nie jego wyłącznym właścicielem uniemożliwia ustanowienie służebności przesyłu. Stanowisko sądu uznałem za pozbawione podstaw prawnych i postanowiłem złożyć apelację 😊

Apelacja w sprawie o ustanowienie służebności przesyłu – dopuszczalność

Może się tak zdarzyć, że po rozpoznaniu Twojego wniosku o ustanowienie służebności przesyłu sąd wyda postanowienie, z którego nie będziesz zadowolony. Twój wniosek zostanie oddalony, wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu będzie zbyt niskie albo też orzeczenie sądu w inny sposób będzie naruszać Twój interes.

Wówczas możesz wnieść apelację od wydanego przez sąd postanowienia. Najpierw jednak, w terminie tygodniowym od dnia wydania albo ogłoszenia postanowienia powinieneś złożyć do sądu, który wydał to postanowienie wniosek o jego uzasadnienie i uiścić od niego opłatę 100 zł.

Po otrzymaniu postanowienia wraz z uzasadnieniem będziesz miał dwa tygodnie na złożenie apelacji do sądu okręgowego za pośrednictwem sądu rejonowego, który wydał to postanowienie.

Co musi zawierać apelacja w sprawie o ustanowienie służebności przesyłu?

W apelacji musisz wskazać sąd okręgowy właściwy do rozpoznania Twojej apelacji oraz sąd rejonowy, który wydał zaskarżane przez Ciebie orzeczenie. Powinieneś podać sygnaturę akt sądu rejonowego oraz strony postępowania i ich pełnomocników.

Musisz też oznaczyć pismo jako apelacja i podać wartość przedmiotu zaskarżenia. Stanowić ją będzie wartość wynagrodzenia, które nie zostało Ci przyznane przez sąd.

Następnie musisz określić postanowienie sądu rejonowego, które zaskarżasz w drodze apelacji i wskazać, że zaskarżasz go w całości. Postanowienie w sprawie dotyczącej służebności przesyłu stanowi integralną całość i powinieneś go zaskarżyć w całości nawet gdy nie zgadzasz się jedynie z wysokością wynagrodzenia.

Następnie powinieneś w sposób zwięzły przedstawić zarzuty dotyczące postanowienia sądu rejonowego i jej uzasadnić. W zarzutach co do podstawy faktycznej rozstrzygnięcia powinieneś wskazać fakty ustalone przez sąd pierwszej instancji niezgodnie z rzeczywistym stanem rzeczy lub istotne dla rozstrzygnięcia fakty nieustalone przez sąd pierwszej instancji.

W razie potrzeby powinieneś powołać nowe fakty i dowody oraz uprawdopodobnić, że ich powołanie w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie było możliwe albo potrzeba ich powołania wynikła później.

Jeżeli sąd pierwszej instancji w trakcie postępowania oddalił jakiś Twój wniosek np. wniosek o powołanie biegłego to możesz w apelacji złożyć wniosek o rozpoznanie tego postanowienie przez sąd drugiej instancji.

W apelacji musisz zawrzeć wniosek o zmianę lub o uchylenie postanowienia z zaznaczeniem zakresu żądanej zmiany lub uchylenia. Apelację powinieneś podpisać i wymienić załączniki do niej, w tym odpisy apelacji dla każdej z pozostałych stron postępowania.

Przebieg postepowania apelacyjnego

Po otrzymaniu apelacji sąd rejonowy przekazuje ją wraz aktami sądowi okręgowemu. Sąd ten będzie badał Twoją apelację pod kontem spełnienia jej wymogów formalnych i po pozytywnej weryfikacji w tym zakresie doręczy odpis Twojej apelacji pozostały uczestnikom postępowania. Będą oni mieli oni możliwość złożenia odpowiedzi na apelację w terminie dwóch tygodni od jej otrzymania.

Obecnie Twoja apelacja może być rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. Sąd wyznaczy rozprawę kiedy uzna, ze jest to konieczne, a także wtedy gdy w apelacji zawrzesz wniosek o rozpoznanie apelacji na rozprawie lub też wniosek takowy zawarty będzie w odpowiedzi na apelację któregokolwiek z uczestników postępowania.

W przypadku wyznaczenia rozprawy sąd złoży na niej sprawozdanie. Zawierać ono powinno zwięzłe przedstawienie stanu sprawy ze szczególnym uwzględnieniem zarzutów i wniosków apelacyjnych. Następnie swoje stanowiska będą mogły przedstawić strony.

Bardzo często zdarzało mi się, że sąd okręgowy prowadził uzupełniające postepowanie dowodowe. Na ogół miało to miejsce gdy na mój wniosek rozpoznał postanowienie sądu pierwszej instancji oddalające wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego.

Po zamknięciu rozprawy apelacyjnej sąd okręgowy wydaje postanowienie. Jeżeli uznana Twoją apelację za bezzasadną to ją oddali. W przypadku gdy Twoja apelacja będzie zasadna sąd zmieni zaskarżone postanowienie albo uchyli postanowienie sądu pierwszej instancji i przekaże sprawę do ponownego rozpoznania temu sądowi.

Moja apelacja okazała się skuteczna. Sąd okręgowy nie podzielił stanowiska sądu rejonowego i uchylił jego postanowienie, przekazując mu sprawę do ponownego rozpoznania 😊

*****

Przeczytaj także artykuły:

Kiedy możesz ustanowić służebność przesyłu?

Wniosek o ustanowienie służebności przesyłu

Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu

Służebność przesyłu

Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłuMój klient miał działkę w Bielsku-Białej. Przebiegał przez nią gazociąg. W związku z tym mój klient oczekiwał, że właściciel gazociągu zapłaci mu odpowiednie wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu.

Niestety, jak to często bywa, przedsiębiorca przesyłowy zaproponował mojemu klientowi niewielkie wynagrodzenie. Uznał on, że powinno ono obejmować wyłącznie pas eksploatacyjny gazociągu.

Mój klient miał zupełnie odmienne zdanie na ten temat. Sprawę trzeba było więc skierować do sądu.

Odpowiednie wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu

Jak już zapewne wiesz, przepisy kodeku cywilnego dają Ci prawo do odpowiedniego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu.

Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu powinno rekompensować Ci wszelki uszczerbek jaki poniesiesz w wyniku posadowienia na Twojej nieruchomości urządzenia przesyłowego 😊

Obejmować ono powinno szkodę jaką poniesiesz z tytułu utraty wartości nieruchomości na skutek posadowienia na niej urządzenia przesyłowego i wynagrodzenie za współkorzystanie z Twojej nieruchomości. Szerzej na ten temat pisałem w TYM artykule.

Strefy kontrolowane gazociągów

Składając wniosek o ustanowienie służebności przesyłu pamiętaj o tym, że wysokość wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu nie ogranicza się jedynie do pasa eksploatacyjnego gazociągu. Jest to pas określany przez właściciela gazociągu, niezbędny do korzystania z niego. Na ogół liczy on 3 metry licząc od osi gazociągu.

Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu powinno uwzględniać również strefę kontrolowaną gazociągu. Podstawę prawną do określenia tej strefy dają przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 26 kwietnia 2013 r.  w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie.

Szerokość stref kontrolowanych uzależniona jest od ciśnienia gazociągu i jego średnicy oraz kiedy gazociąg został wybudowany. Generalnie można powiedzieć, że wraz ze wzrostem ciśnienie i średnicy gazociągu wzrasta szerokość strefy kontrolowanej.

Ponadto, dla gazociągów wybudowanych przed dniem 5 września 2013 r. lub dla których przed tym dniem wydano pozwolenie na budowę szerokość stref kontrolowanych jest większa od wyznaczonej dla gazociągów wybudowanych w późniejszym okresie.

Ograniczenia występujące w strefach kontrolowanych gazociągów

W strefach kontrolowanych należy kontrolować wszelkie działania, które mogłyby spowodować uszkodzenie gazociągu lub mieć inny negatywny wpływ na jego użytkowanie i funkcjonowanie. Nie należy wznosić w nich obiektów budowalnych.

Zabrania się w nich urządzania stałych składów i magazynów. Nie należy podejmować działań mogących spowodować uszkodzenie gazociągu podczas jego użytkowania.

W strefach kontrolowanych nie mogą rosnąć drzewa w odległości mniejszej niż 2,0 m od gazociągu o średnicy do DN 300 włącznie i 3,0 m od gazociągów o średnicy większej niż DN 300, licząc od osi gazociągu do pni drzew. Wszelkie prace w strefach kontrolowanych należy prowadzić tylko po wcześniejszym uzgodnieniu sposobu ich wykonania z właściwym operatorem sieci gazowej.

Wszystkie te ograniczenia prawa własności powinny należy uwzględniać przy określaniu wysokości należnego Ci wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu. Im szersza jest strefa kontrolowana gazociągu znajdującego się na Twojej działce tym wyższe powinieneś dostać wynagrodzenie 😊

*****

Przeczytaj również artykuły:

Kiedy możesz ustanowić służebność przesyłu?

Wniosek o ustanowienie służebności przesyłu

Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu – linie telekomunikacyjne

Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu – linie energetyczne

Służebność przesyłu

Wniosek o ustanowienie służebności drogi koniecznejW zeszłym roku złożyłem wniosek o ustanowienie służebności drogi koniecznej, dotyczący jednej z nieruchomości położonej w pobliżu Bielska-Białej. Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego geodety, w celu wyznaczenia przebiegu drogi.

Biegły stwierdził, że nie może wyznaczyć drogi koniecznej, gdyż we wniosku nie zostały wymienione trzy działki, przez które jego zdaniem powinna przebiegać droga. Zażądał ode mnie zmiany wniosku. Oznajmił, że bez rozszerzenia wniosku o te trzy działki nie może wyznaczyć drogi koniecznej ☹ Czy miał rację?

Wniosek o ustanowienie służebności drogi koniecznej

Jeżeli Twoja nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej i chcesz ten dostęp uzyskać to możesz złożyć do sądu wniosek o ustanowienie służebności drogi koniecznej. Wniosek ten powinieneś złożyć do sądu rejowego, w którego okręgu znajduje się Twoja nieruchomość.

Wniosek powinien spełniać szereg wymagań stawianych przez przepisy prawa. Powinieneś w szczególności wskazać, przez które działki powinna przebiegać droga konieczna i kto jest ich właścicielem. Więcej na temat tego co powinien zawierać Twój wniosek przeczytasz w TYM artykule.

Przebieg drogi koniecznej

Z art. 145 kodeksu cywilnego wynika, iż przeprowadzenie drogi koniecznej powinno nastąpić z uwzględnieniem potrzeb nieruchomości nie mającej dostępu do drogi publiczne oraz z najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które droga ma prowadzić. Przeprowadzenie drogi koniecznej powinno uwzględniać interes społeczno-gospodarczy.

Ponadto, jeżeli potrzeba ustanowienia drogi jest następstwem sprzedaży gruntu lub innej czynności prawnej, a między interesowanymi nie dojdzie do porozumienia, sąd zarządzi, o ile to jest możliwe, przeprowadzenie drogi przez grunty, które były przedmiotem tej czynności prawnej. Więcej na temat przebiegu drogi koniecznej możesz przeczytać w TYM artykule.

Ponieważ przebieg drogi koniecznej odpowiadać powinien ww. kryteriom wniosek o ustanowienie służebności drogi koniecznej nie jest wiążący dla sądu. Wniosek ten ma charakter impulsu, bez którego postępowanie dotyczące ustanowienia służebności drogi koniecznej nie może być wszczęte. Sąd może ustanowić służebność drogi koniecznej zgodnie z Twoim wnioskiem. Może jednak przeprowadzić drogę konieczną przez działki, które nie wskazałeś w swoim wniosku, kierując się kryteriami określonymi w art. 145 kodeksu cywilnego.

Ponieważ wniosek nie wiąże sądu to nie miał racji biegły geodeta domagając się ode rozszerzenia go o dodatkowe trzy działki 😊

*****

Przeczytaj także artykuły dotyczące służebności drogi koniecznej:

Wynagrodzenie za ustanowienie służebności drogi koniecznej

Służebność – wszystko co musisz wiedzieć

Służebność gruntowa

Kiedy możesz ustanowić służebność drogi koniecznej

Służebność drogi koniecznej